Enneagram - psychologisch model

De negen punten op de buitenrand van de cirkel worden gebruikt om een bepaalde karakterstructuur aan te geven. Het zijn negen karakterstructuren met mogelijke reacties die een persoon kan geven in een bepaalde situatie. Deze toepassing is bijzonder bruikbaar om een eerste inzicht te verwerven in het eigen gedrag en de motivatie voor bepaald gedrag, waardoor het mogelijk is dit gedrag te relativeren. Daarnaast kan het gebruikt worden om inzicht te verkrijgen in het gedrag van anderen, hun motivatie voor dat gedrag en reacties van anderen en jezelf. Essential Coaching heeft als uitgangspunt dat iedereen in ieder geval latent, beschikt over alle eigen-schappen van alle negen enneatypes. Als in een garderobe waarin negen outfits hangen die elk geschikt zijn voor een specifiek weertype. De eerste stap is om jouw enneatypische verdedigingsmechanisme te identificeren en vervolgens te neutraliseren. Op het moment dat voor jou duidelijk is van welk verdedigingsmechanisme je vaak gebruik maakt, is het voor je persoonlijke groei van belang om je niet te beperken door je te verschuilen achter één type. Het is juist noodzakelijk om van al de negen jassen die je in de garderobe hebt hangen gebruik te maken, al naar gelang de situatie. Het resultaat is dus (mede) afhankelijk van je eigen inspanning.

Enneagram - karakterbeschrijvingen

Om een globaal inzicht te geven in de negen karaktertypen, wordt hieronder een korte beschrijving per type gegeven.

1 - De Perfectionist

Globale beschrijving. Ik heb een sterk besef van wat goed en fout is. Ik zie direct dingen die verbeterd kunnen worden. Ik heb meteen door wat er verkeerd gaat en weet ook wat er nodig is om dat weer recht te zetten. Ik doe de dingen met de grootst mogelijke zorgvuldigheid en ik heb een groot verantwoordelijkheidsgevoel. Sommigen vinden mij kritisch. Dat ben ik ook, maar dat ben ik ook naar mezelf toe. Ik kan nogal betweterig overkomen. Dat is niet mijn bedoeling maar ik weet gewoon hoe de dingen het beste gedaan kunnen worden. Mijn zelfdiscipline is groot. Eigenschappen Positief: serieus, verantwoordelijk, toegewijd, rechtvaardig, principieel, eerlijk, gestructureerd idealistisch, zelfdiscipline, betrouwbaar. Minder positief: te kritisch, veeleisend, stijf, ongeduldig, allergisch voor (onrechtvaardige) kritiek, moet veel, kan star en moraliserend zijn, heeft moeite met het uiten van woede (want dat zou imperfectie aantonen), vermijdt imperfectie. Verdedigingsmechanisme Het verdedigingsmechanisme van een één is reactieformatie. Hij formeert een andere reactie waardoor de werkelijke mening en gevoelens worden onderdrukt. Hiermee voorkomt hij dat zijn imperfectie voor anderen zichtbaar wordt en hij zelf bewust wordt van zijn eigen imperfectie. Een ontwikkelde één is zich ervan bewust dat er meer manieren zijn dan de enige juiste.

2 - De Helper

Globale beschrijving. Ik sta snel klaar voor anderen en geef gemakkelijk. Ik vind het fijn wanneer mensen die voor mij belangrijk zijn me aardig vinden. Intimiteit en verbondenheid zijn belangrijk in vriendschappen. Ik heb veel verschillende soorten vrienden en kan me gemakkelijk aanpassen aan de persoon bij wie ik ben. Met “nee” zeggen heb ik moeite. Ik weet wat anderen nodig hebben, maar ik ben me er zelf niet zo van bewust wat ík nodig heb. De aandacht en waardering die ik van anderen krijg door ze te helpen, heb ik nodig. Ik vind het vervelend als anderen mijn hulp als vanzelfsprekend beschouwen. Ik wil graag geliefd zijn bij anderen. Eigenschappen Positief: liefde gevend, ondersteunend, zorgzaam, meegaand, empathisch, warm, genereus, begripvol, behulpzaam. Minder positief: bemoeizuchtig, bezitterig, klagend, jaloers, manipulatief, allergisch voor afkeuring en gebrek aan waardering, vermijdt het kenbaar maken van zijn eigen behoeften. Verdedigingsmechanisme Onder het helperschap is een zekere trots voelbaar. Door het verdedigingsmechanisme onderdrukking worden haar/zijn eigen behoeften onderdrukt en is zich niet bewust van datgene wat hij zelf daadwerkelijk nodig heeft. De ontwikkelde twee heeft geleerd zijn eigenwaarde te scheiden van de goedkeuring van anderen.

3 - De Winnaar

Globale beschrijving. Ik ben graag de beste in wat ik doe. Ik vind het prettig wanneer ik iets bereik. Dat lukt me meestal omdat ik keihard werk voor mijn succes en het behalen van mijn doelen. Ik zet ideeën snel om in acties en ben vaak met meerdere dingen tegelijk bezig. Ik kan mezelf goed presenteren. Ik maak een zelfverzekerde indruk waardoor anderen mij mogelijk arrogant vinden. Ik durf risico’s te nemen. Ik werk snel en efficiënt onder tijdsdruk. Ik heb het vermogen een falen om te buigen naar een succes. Ik kan anderen enthousiastmeren. Eigenschappen Positief: efficiënt, zelfverzekerd, enthousiast, dynamisch, ijverig, doelmatig, zeker van zichzelf, praktisch, vastberaden, volhardend. Minder positief: kan mechanisch en berekenend worden, egoïstisch arrogant, ijdel, te competitief allergisch voor inefficiënt gedrag, vermijdt falen. Verdedigingsmechanisme Het verdedigingsmechanisme van de drie is identificatie Zij/ Hij identificeert zich volledig met zijn beroepsmatige rol of zijn rol in de groep waartoe hij behoort. Door deze volledige identificatie wordt hij zich niet bewust van zijn onbelangrijkheid of falen. De ontwikkelde drie accepteert zijn zwakke kanten en heeft toegang tot zijn gevoel.

4 - De Romanticus

Globale beschrijving. Ik ben een echt gevoelsmens, ik ervaar alles diep en intens. Ik voel me vaak eenzaam, omdat ik anders ben dan anderen en niemand mij precies begrijpt. Ik ben bijzonder. Ik lijk er niet echt bij te horen. Ik doe dingen graag anders, op mijn manier. Ik ben onsystematisch en houd niet van routinematige klusjes. Ik zoek naar een diepe verwantschap met een ander. Dat zoeken doe ik al mijn hele leven en het is het steeds net niet. Mijn leven kenmerkt zich door diepe dalen en grote hoogten. Die dalen heb ik nodig om de pieken te ervaren, anders is het leven zo saai. Eigenschappen Positief: gevoelig, origineel, creatief, betrokken, fijngevoeligheid, gepassioneerdheid, intuïtief eigenzinnig, romantisch, intens, warm. Minder positief: door wisselvalige stemmingen kan hij emotioneel uit balans raken, doorschieten in diepe dalen en grote hoogten waardoor anderen hem moeilijk kunnen begrijpen, overgevoelig, dramatiseren, teveel aandacht vragen, allergisch voor afgunst, vermijdt het alledaagse. Verdedigingsmechanisme Het verdedigingsmechanisme van de Romanticus is introjectie. Omdat hij niet voldoende heeft aan haar eigen gevoelens en geen onderscheid kan maken tussen gevoelens van hem zelf of van anderen vult zij zich met gevoelens van anderen. Een ontwikkelde vier is gestructureerd, ordelijk en evenwichtig en heeft geleerd om tevredenheid te vinden in het ‘simpel’ gelukkig zijn.

5 - De Waarnemer

Globale beschrijving. Ik ben een kalm en analytisch persoon. Ik bescherm mijn tijd en energie en ik vind het niet prettig wanneer mensen me claimen of teveel eisen aan me stellen. Ik observeer liever dan dat ik me ergens in meng. Ik heb een scherm opmerkingsvermogen. Ik houd emotioneel afstand en maak daardoor vaak een afstandelijke indruk. Ik hecht veel belang aan mijn gedachteleven. Ik kan me goed concentreren en objectief redeneren. Eigenschappen Positief: begrijpend, filosofisch, objectief, analytisch, leergierig, kalmte, beschouwend. Minder positief: heeft angst voor gevoelens, soms niet betrokken, allergisch voor irrationeel gedrag en emotionele reacties, vermijdt oppervlakkigheid. Verdedigingsmechanisme Het verdedigingsmechanisme is isolatie. Hij trekt zich terug in zijn gedachtewereld (ivoren toren) om de werkelijkheid voor zichzelf te ordenen en los te maken van de emoties. Dit voorkomt dat hij zich bewust wordt van de angst om onvoldoende te weten. Een ontwikkelde vijf is emotioneel betrokken bij zichzelf en bij anderen.

6 - De Loyalist

Globale beschrijving. Ik heb een levendige verbeelding, zeker als het betrekking heeft op dingen die mis kunnen gaan. Ik ga er bij voorbaat al vanuit dat dingen misgaan, dan ben ik in ieder geval goed voorbereid. Ik twijfel veel en heb moeite met het nemen van beslissingen. Ik kan dingen lang voor me uitschuiven. Ik heb moeite met onverwachte dingen die mijn veiligheid en zekerheid kunnen aantasten. Mijn plichtsbesef is groot en ik ben erg loyaal. Ik vind het fijn om bij een groep te horen, dat geeft me een veilig gevoel. Tradities en regels zijn belangrijk voor me. Eigenschappen Positief: betrouwbaar, loyaal, stabiliserend, serieus, verantwoordelijk. Minder positief: achterdochtig, dogmatisch, conservatief, onzeker, twijfelend, allergisch voor onbetrouwbaar-heid, vermijdt onzekerheid. Verdedigingsmechanisme De zes maakt gebruik van het verdedigingsmechanisme projectie. Dat wat hij niet in zichzelf wilt zien, legt hij bij de ander neer. Projecteert als het ware de negatieve gevoelens op anderen, waardoor zij zich niet bewust wordt van haar eigen onzekerheid. Een ontwikkelde zes heeft geleerd zichzelf en anderen te vertrouwen.

7 - De Avonturier

Globale beschrijving. Van nature ben ik een optimist en zie ik overal de zonnige kant van in. Ik geniet met volle teugen van het leven. Ik heb een zeer actieve geest, die snel kan switchen tussen meerdere onderwerpen. Ik ben vrolijk als ik kan doen wat ik wil. Ik beperk me niet graag, ik hou graag meerdere opties open. Ik vind het moeilijk bedachte ideeën helemaal uit te werken. Ik loop het liefst met een grote boog om pijn heen. Eigenschappen van een zeven Positief: optimistisch, overzicht hebbend, enthousiast, creatief, spontaan, charme, stimulerend, slim, levenslustig, onderhoudend. Minder positief: oppervlakkig snel afgeleid, impulsief, warrig, dagdromerig, onverantwoordelijk, vermijdt pijn, allergisch voor klagen en beperkt worden. Verdedigingsmechanisme Het verdedigingsmechanisme van de zeven is rationalisatie. Door overal een (positieve) draai aan te geven voorkomt de zeven dat hij zich bewust wordt van zijn of haar pijn. Een ontwikkelde zeven kan zich focussen op een bepaalde zaak en zich committeren.

8 - De Baas

Globale beschrijving. Ik ben energiek en actiegericht. “It’s my way or the highway”. Ik vind het belangrijk om sterk en betrouwbaar te zijn. Ik vertrouw bijna niemand. Diegene die ik vertrouw heeft bewezen mijn vertrouwen waard te zijn. Ik voel wanneer iemand niet echt is. Ik kom recht voor mijn mening uit. Ik neem niet graag bevelen aan en al helemaal niet van mensen die ik niet respecteer. Ik word gemakkelijk boos en uit dat direct. Ik kan niet tegen onrecht. Wanneer ik zie dat iemand een zwakkere onrechtmatig behandelt, kom ik voor de zwakkere op. Eigenschappen Positief: krachtig, rechtvaardig, autonoom, rechtschapen, direct, moedig, energiek, onafhankelijk Minder positief: intimiderend, bot, confronterend, egocentrisch, dominant, ongevoelig, allergisch voor besluitenloosheid en hulpbehoevendheid, vermijdt zwakheid en gebrek aan controle. Verdedigingsmechanisme Het verdedigingsmechanisme van de acht is ontkenning. Kwetsbare gevoelens worden ontkend omdat hij zich anders bewust wordt van zijn kwetsbare en zwakkere kanten. Een ontwikkelde acht heeft geleerd zijn macht en kracht in te zetten voor de juiste doelen en zijn kwetsbare kanten te erkennen.

9 - De Bemiddelaar

Globale beschrijving. Ik kan alle standpunten overzien. Ik houd niet van conflicten. Problemen kan ik wegredeneren. Ik kan (te) veel over mijn kant laten gaan. Soms kom ik besluitenloos over, omdat ik van alle opties de voor- en nadelen kan zien. Ik kan er niet tegen als anderen druk op me uitoefenen. Ik vind het prettig als iedereen tevreden is en in harmonie met elkaar leeft. Wanneer ik het heel druk heb, heb ik de neiging dingen te versnipperen en me bezig te houden met onbelangrijke dingen. Eigenschappen Positief: geduldig, diplomatiek, goede onderhandelaar, tevreden, geruststellend, harmonieus, verdraagzaam, ontvankelijk. Minder positief: uitstellend, snel afgeleid, saai, vergeetachtig, allergisch voor agressie en instabiliteit, vermijdt conflicten. Verdedigingsmechanisme De negen maakt gebruik van het verdedigingsmechanisme zelfverdoving, waardoor hij zijn eigen gevoelens en emoties niet kan voelen en zich niet bewust is van negatieve emoties en conflicten. Een ontwikkelde negen kan omgaan met conflicten en kan handelen vanuit zijn of haar eigen positie.

Enneagram - procesmodel

De negen punten op de buitenrand van de cirkel worden gebruikt om een bepaalde fase van het proces aan te geven. Het zijn negen fases, waarbij iedere fase specifieke kenmerken heeft. Het procesmodel zal verduidelijkt worden met het voorbeeld waarin er visite komt en je besluit appeltaart te bakken. Fase 9 - Harmonie Er is harmonie, deze is echter fragiel. De rust wordt echter door iets verstoord. Er is moed voor nodig om te doen wat er gevraagd wordt, want een poging om iets te doen impliceert ook de kans op falen. ( Je zit thuis op de bank rustig een boek te lezen wanneer de deurbel gaat )

Fase 1 - Willen/Besef

Door een externe impuls (de deurbel) besef je dat er iets moet veranderen en je wilt het ook veranderen. Het is echter nog onduidelijk wat er dient te gebeuren en waartoe dat zal leiden. Je vraagt je af wat je precies wilt bereiken, veranderen en wat voor gevolgen de verandering zal hebben. Doorgaans zijn we op dit punt nogal wat onwillig om in actie te komen en zoeken we naar alternatieven en ontsnappingsroutes. ( Na enig aarzelen, besluit je voor de visite een appeltaart te maken )

Fase 2 - Onderzoeken

Je hebt een besluit genomen en bent bereid inspanningen te leveren om verder te gaan. Je gaat onderzoeken wat je precies nodig hebt om je doelen, die je vastgesteld hebt in stap 1 te bereiken. De verwachtingen worden helder. ( Je kijkt wat je nog in huis hebt en maakt een boodschappenlijst voor de ontbrekende ingrediënten )

Fase 3 - Actie

Op dit punt ben je afhankelijk van een externe impuls om verder te kunnen gaan. Je vergaart datgene wat je nodig hebt om je doelen te bereiken. Dit zijn invloeden van buitenaf, bijvoorbeeld een boek lezen, praten met anderen, het volgen van cursussen. ( Je haalt de boodschappen )

Fase 4 - Creëren

Het wordt chaos. Alles lijkt op elkaar; er is geen onderscheid meer. Je hebt geen idee waarmee je bezig bent. Omdat een verandering altijd gepaard gaat met het overwinnen van problemen begin je te twijfelen of je deze verandering wel echt wilt en spelen emoties een belangrijke rol. Tot hier kun je nog steeds terug en weer opnieuw beginnen. Voor anderen is datgene wat je tot nu toe allemaal gedaan hebt onzichtbaar. ( Je voegt alle ingrediënten samen en in de bakvorm en maakt het deeg )

Fase 5 - Transformatie

Je laat je creatie los en kunt slechts toekijken. Door de omstandigheden, die noch met het idee noch met de materie te maken hebben, wordt de transformatie bewerkstelligd. Je kunt vanaf dit moment niet meer terug. Vanaf deze stap wordt het proces voor anderen zichtbaar. ( Je zet de taart in de oven en wacht af)

Fase 6 - Feedback

Hier vindt een subtiele, impliciete impuls plaats. Je krijgt feedback over het resultaat en vraagt je af of het voldoet aan je verwachtingen. ( De bel van de oven gaat en je haalt de taart eruit )

Fase 7 - Innoveren

Het resultaat van je inspanningen worden zichtbaar. Middels kleine dingen maak je het specifieker en voeg je er iets aan toe. Je schaaft het als het ware bij; bijsturen is nu nog mogelijk. Je maakt het tot nu toe behaalde resultaat van jezelf. ( Je siert de taart nog wat op met bijvoorbeeld slagroom )

Fase 8 - Genieten

Het resultaat wordt voor anderen zichtbaar en je geniet van het behaalde resultaat en van de waardering van anderen hiervoor. ( Je loopt de kamer binnen waarin de visite nog steeds zit en laat vol trots het resultaat van je inspanningen zien )

Fase 9 - Harmonie

Er is weer harmonie en het lijkt net alsof er niets gebeurd is, totdat... ( Je geeft iedereen een taartpunt. Nadat deze zijn vertrokken ruim je de boel op en ga je weer verder met je boek. Net alsof er niets is gebeurd ) Duidelijk mag zijn dat de parallel van “de appeltaart” van toepassing is op alle processen. Het procesverloop is voor alle processen identiek. Het kan gebruik worden bij bedrijfsreorganisaties, persoonlijke ontwikkeling, ontwikkelen van een nieuw product. Het procesmodel laat zien waar jij op dit moment staat in het leven en welke stappen je moet nemen om verder te komen. Het procesmodel geeft aan waar je blijft struikelen of hangen en wat je kunt doen om toch verder te komen. Het procesmodel kent een ravijn. Vrijwel niemand neemt de grote stap, waardoor er geen werkelijke vooruitgang in het proces plaatsvindt, maar ieder proces steeds weer opnieuw begint voordat het werkelijk is afgerond. Durf je de stap aan, dan vindt de daadwerkelijke verandering plaats. Dit laatste benoemt als transformatie. Het Enneagram als procesmodel geeft inzicht. Inzicht in wat er om je heen gebeurt en dat van invloed is op jouw proces.